Kısa cevap: Pas, demirin su ve oksijenle tepkimesinden oluşan demir oksit ve demir hidroksitlerdir. Asit bu bileşikleri suda çözünen demir tuzlarına dönüştürür. Pas sökücü bu dönüşümü yüzeyde, kısa sürede yapar; leke kazınmaz, çözülür ve suyla gider.
Pas nasıl oluşur?
Demir ve çelik nemli ortamda oksijenle tepkimeye girer. Önce açık renkli demir hidroksitler oluşur, bunlar zamanla lepidokrokit (γ-FeOOH), götit (α-FeOOH) ve hematit (Fe₂O₃) gibi daha kararlı oksitlere dönüşür (Cornell ve Schwertmann, 2003). Yeni pas bu yüzden açık turuncu, eski pas koyu kahverengi-kırmızıdır.
Pas metali korumaz. Gözenekli ve çatlaklıdır; su ve oksijen pasın altından ilerlemeye devam eder. Bu yüzden pas, metal üzerinde katman katman kalınlaşır.
Seramikte pas nereden gelir?
Seramik paslanmaz. Lavabo, klozet ve fayanstaki turuncu lekenin kaynağı başka yerdedir: sudaki çözünmüş demir, eski galvaniz veya çelik borular, yüzeyde bırakılan metal kova, sepet ya da raf ayağı. Demir, buharlaşan suyla birlikte yüzeyde kalır ve oksitlenir. Sert sularda bu demir kirecin içine karışır; leke katman katman kireç ve pastan oluşur.
Asit pası nasıl çözer?
Hematit için tepkime şöyledir: Fe₂O₃ + 6 H⁺ → 2 Fe³⁺ + 3 H₂O. Götit ve lepidokrokit için: FeOOH + 3 H⁺ → Fe³⁺ + 2 H₂O. Demir oksitler katıdır ve suda çözünmez. Asitten gelen hidrojen iyonları oksijeni suya dönüştürür; geriye suda çözünen demir iyonu kalır. Çözünme hızı pH düştükçe artar ve oksidin türüne göre değişir (Cornell ve Schwertmann, 2003).
Lekenin içinde kireç varsa bir tepkime daha olur: CaCO₃ + 2 H⁺ → Ca²⁺ + H₂O + CO₂↑. Gördüğünüz köpürme bu karbondioksittir. Saf pas köpürmez.
Neden tabandan gevşetmek gerekir?
Kalın bir kabuğu yalnız üstten eritmek uzun sürer. Ürünün içindeki ıslatıcı, sıvının kabuğun çatlaklarından aşağı inmesini sağlar. Kabuğun yüzeye tutunduğu taban genellikle pasla zengin, gözenekli bir katmandır ve hızlı çözülür. Taban çözülünce üstteki kabuk tutunamaz; yumuşar ve süngerle parça parça alınır. Kabuğun tamamını çözmek gerekmez.
Metal yüzey nasıl korunur?
Pas çözüldüğünde altındaki metal aside açık kalır. Asidik temizlik ürünlerinde kullanılan korozyon önleyiciler metal yüzeye tutunarak ince bir film oluşturur ve asidin metale etkisini azaltır (Finšgar ve Jackson, 2014). Prowill Kireç ve Pas Sökücü korozyon önleyici içerir. Kısa temas süresi ve bol durulama kuralı yine geçerlidir.
Uygulamada dört kural
- Lekenin kalınlığına göre 1–3 dakika bekleyin.
- Ürünün yüzeyde kurumasına izin vermeyin; kuruyan ürün çözülmüş demiri yüzeyde yeniden sarı iz olarak bırakabilir.
- Kalın kabukta uzun bekletmek yerine iki kez uygulayın.
- Bol suyla durulayın, metal yüzeyleri hemen kurulayın.
Sık sorulan sorular
Pas sökücü pası neden köpürtmez?
Demir oksit asitle tepkimeye girdiğinde gaz değil su oluşur. Köpürme görüyorsanız lekenin içinde kireç vardır; kabarcıklar kirecin çözülmesiyle çıkan karbondioksittir.
Pas çözüldükten sonra metal yeniden paslanır mı?
Metal ıslak ve havayla temas halinde kalırsa evet. Uygulamadan sonra bol suyla durulayıp hemen kurulamak yeniden paslanmayı geciktirir.